Oprema Naslovi iz rubrike

Opremanje antiterorističkih grupa jedinica za specijalne namene


Naslovna fotografija

Objavljeno u rubrikama: Oprema Foto: specijalne-jedinice.com

Antiterorističke grupe-ATG, kao organizacioni elementi jedinica za specijalne namene, predstavljaju manje visokoprofesionalne celine, namenjene, po pravilu, za izvršavanje najsloženijih zadataka u okviru namene8 konkretne jedinice. Namenjene su za izvršavanje akcija iz domena antiterorističkih dejstava[1] u svim uslovima (prvenstveno terenskim i klimatskim).

Imajući u vidu delikatnost zadataka, odnosno pretnji sa kojima se mogu suočiti, ove grupe, po pravilu, popunjavaju se najiskusnijim pripadnicima konkretne jedinice, od kojih mnogi imaju zvanja specijalista. Iskustvo i stručnost jesu pretpostavka njihove pouzdanosti i efikasnosti prilikom izvođenja dejstava. Veoma važna jeste i posebna oprema i naoružanje koja se nabavlja za potrebe jedinica za specijalne namene. Danas se često mogu čuti ili pročitati komentari kako nabavka moderne opreme i naoružanja predstavlja puko pomodarstvo, odnosno neracionalno raspolaganje namenskim novčanim sredstvima. Novčana sredstva svakako jesu značajan faktor u ovoj oblasti, jer su moderna oprema i naoružanje veoma skupi i pored činjenice da su jedinice za specijalne namene, po pravilu, manji borbeni sastavi[2] , pa su i nabavke manjeg obima. Kao što se može pretpostaviti, novac je vrlo često ograničavajući faktor brojnim jedinicama, odnosno državnim ministarstvima u okviru kojih su jedinice ustrojene, što se, po pravilu, odražava na kvalitet opreme i naoružanja u upotrebi, odnosno kvalitet i intenzitet obuke koja se izvodi. Ipak, skoro je opšta praksa u svetu da ove jedinice u svojim sastavima imaju pripadnike, često izuzetne tehničare i/ili oružare, organizovane u posebne specijalističke grupe. Oni su zaduženi da prate tehnička dostignuća iz oblasti naoružanja i opreme, daju predloge o nabavci[3], organizuju i izvode testiranja, vrše popravke modela koji su već u upotrebi, ali i modifikacije i dodatno unapređuju postojeće konstrukcije. To je veoma važno, jer se današnje bezbednosne pretnje skoro neprekidno usložavaju. Stoga je neophodno odvajati znatna sredstava za opremanje jedinica za specijalne namene.

Kriterijumi i elementi opreme i naoružanja ATG

Oprema pripadnika antiterorističkih grupa treba da zadovolji, pre svega, taktički, zaštitni i biomehanički kriterijum. Da bi oprema zadovoljila taktički kriterijum nužno je da bude primenjiva u situacijama u kojima ove grupe najčešće mogu izvršavati zadatke i dužnosti. Drugim rečima, na osnovu taktičko-tehničkih karakteristika, a prema okolnostima konkretnog slučaja, treba da se pomogne pripadnicima grupa da ostvare prednost pri primeni ovlašćenja. Imajući u vidu da okolnosti konkretnog slučaja mogu biti veoma različite, često i atipične, nove, jasno je da u okviru ovog kriterijuma postoji mnogo potkriterijuma koje oprema mora zadovoljiti, kao što su maskiranje, tj. stapanje sa okruženjem, pokretljivost i relativna udobnost pri nošenju, pouzdanost, jednostavna upotreba, montiranje, skidanje i drugi.

Bezbednosni kriterijum podrazumeva balističku i fragmentacionu zaštitu koju oprema mora[4] da zadovolji. Balistička zaštita odnosi se na zaštitu pripadnika od penetracije balističkih projektila u telo, pri čemu se misli na one koji se ispaljuju iz ličnog pešadijskog naoružanja: pištolja, revolvera, automata, sačmarica, jurišnih pušaka, pušaka za precizno gađanje i lakih mitraljeza.

Treba naglasiti da se za ove vrste naoružanja izrađuju, kako specifični kalibri, tako i specifične vrste municije osnovnih kalibara sa odgovarajućim balističkim karakteristikama, pa i u ovoj sferi postoji konstantno „nadmetanje” između kvaliteta zaštitnih proizvoda i kvaliteta onih drugih.
Fragmentaciona zaštita odnosi se na zaštitu od penetracije ili nanošenja površinskih povreda od fragmenata različite vrste (na primer komadići stakla, zida, kamenja i slično). Jasno je da su fragmenti manje opasni po svojoj prirodi, ali često se mogu kretati velikom brzinom, iako nisu ispaljeni iz neke vrste naoružanja. Balistički proizvodi, po pravilu, obezbeđuju i određeni nivo fragmentacione zaštite, prema različitim standardima[5], dok obrnuto često ne važi.

Prema biomehaničkom kriterijumu, oprema i naoružanje treba da budu tako dizajnirani da su u skladu sa biomehaničkim osobinama i sposobnostima prosečnog čoveka. Drugim rečima, treba što manje da mu otežavaju izvođenje voljnih aktivnosti, odnosno da što manje ometaju prirodna čula. Tako, primera radi, balistički prsluk mora omogućiti pokrete trupa, posebno ruku i vrata. Sa druge strane, balistički šlem treba da bude takvog dizajna da ne zaklanja oči, odnosno sužava polje vida, ne izoluje uši, odnosno da prati prosečnu anatomiju čovečje glave. Ergonomske karakteristike rukohvata pešadijskog naoružanja treba da odgovaraju anatomiji šake prosečnog čoveka, obezbeđujući mu relativnu udobnost pri upotrebi, što je jedna od pretpostavki efikasne upotrebe.

Balistički proizvodi

Osnovni individualni balistički proizvodi jesu balistički prsluk, kojim se štite vitalni organi torzoa, i šlem, koji predstavlja zaštitu za glavu. Pored toga, danas mnogi proizvođači nude konstrukcije prsluka na koje se mogu prikačiti balistička platna koja štite ruke, prepone i butine. Balistička zaštita prsluka ostvaruje se upotrebom posebnih materijala u izradi, a svakako se može ostvarivati i uvećavati umetanjem balističkih ploča od materijala visoke tvrdoće (poput kevlara) koje se umeću u džep sa prednje strane grudi i onaj na leđnoj strani prsluka. Od balističkih prsluka treba razlikovati obične taktičke ili borbene prsluke koji služe samo za ubacivanje potrebne opreme i sekundarnog ili prikrivenog naoružanja. Za te potrebe na prsluke se mogu kačiti razne futrole (na primer futrola za lisice, futrole za rezervne okvire, futrola za pištolj i slično), a vrlo često konstrukcijsko rešenje jeste „MOLLE” sistem[6] koji se u praksi dokazao kao jednostavan i pouzdan, a sastoji se od paralelnih platnenih gurtni koje su na više mesta prišivene na spoljašnjoj strani (prsluka ili ranca na primer), a na koje se mogu privezivati ili kačiti razne futrole, torbice, garabini i slično. Balistički prsluci se, po pravilu, nude u više boja, kao i maskirnih šara, a mnogi proizvođači ih izrađuju od materijala koji ne reflektuju sunčevu svetlost, ne propuštaju vodu, ne gore, itd.

Balistički šlemovi danas se izrađuju u više dizajna kao što su „MICH”, „PASGT”, „FAST” i drugi, a po pravilu dozvoljavaju i montiranje balističkog vizira kroz koji pripadnik može gledati, a koji mu obezbeđuje i balističku i fragmentacionu zaštitu glave i lica. Moderni šlemovi često su opremljeni i kalupima za pričvršćivanje opreme, poput kamera, odnosno nosačima sa standardizovanim šinama.

Foto: specijalne-jedinice.com

Pouzdana oprema pripadnika Prve specijalističke jedinice Žandarmerije. Foto: specijalne-jedinice.com

Od šlemova treba razlikovati kacige koje, najčešće, ne pružaju balističku već samo fragmentacionu zaštitu, odnosno zaštitu od posledica udarca u glavu (na primer, prilikom pada na tlo ili udarca glavom u stenu, konstrukciju vozila, vazduhoplova i slično). Shodno tome, kacige nije racionalno nositi prilikom intervencija u okviru kojih se pretpostavlja da su osumnjičeni, ili više njih, naoružani vatrenim oružjem. Sa druge strane, obavezne su prilikom izvođenja alpinističke obuke, padobranskih skokova i slično.

U kategoriju balističkih proizvoda ubrajaju se i taktički balistički štitovi koje, po pravilu, nose vođe antiterorističkih grupa, često prilikom upada u objekte u kojima se nalaze osumnjičeni ili više njih, a za koje se pretpostavlja da su naoružani vatrenim oružjem. Balistički štitovi mogu biti individualni (i u okviru ove kategorije postoji više standardizovanih veličina), odnosno grupni, koji su svojom površinom veći, ali usled veće težine nisu zgodni za individualno nošenje, pa su po pravilu opremljeni točkićima i pogodni za guranje po tlu. Proizvođači nude štitove koji su opremljeni balističkim vizirima, kao i svetlima koja se mogu gasiti i paliti preko prekidača na ručki sa unutrašnje strane štita. NJima su slična i balistička platna koja na sličan način nose vođe grupa, štiteći kako sebe, tako i ostatak grupe.

Ostali zaštitni proizvodi

U elemente zaštitne opreme spadaju i štitnici za laktove i kolena, odnosno za cevanice i podlaktice[7]. Štitnici za laktove i kolena se jednostavno montiraju na zglobove udova, bilo tako što se navlače, slično steznicima, bilo tako što se pričvršćuju gurtnama koje se provlače kroz alke postavljene sa obe strane štitnika. Taktičke naočare su veoma važan deo opreme pripadnika, posebno kada šlem nije opremljen vizirom. Štite oči od sitnijih čestica, ali i većih fragmenata koji bi mogli izazvati teška oštećenja očiju. Isto tako, pružaju i zaštitu od sunčeve svetlosti, a zavisno od vrste plastičnih uložaka mogu biti predviđene za dnevnu svetlost, veštačko osvetljenje, odnosno za nošenje u uslovima smanjene vidljivosti. Veoma popularne jesu taktičke naočare proizvođača „ESS”, „Revision” i drugih.

Foto: specijalne-jedinice.com

Pouzdana oprema pripadnika Specijalne antiterorističke jedinice-SAJ. Foto: specijalne-jedinice.com

Takođe, značajna je uloga i interventne uniforme ili kombinezona u ostvarivanju fragmentacione i klimatske zaštite. Interventne uniforme i kombinezoni moraju pokrivati što veći deo tela, čineći ga tako „otpornijom” celinom prema spoljašnjim uslovima, a prilikom kretanja, naravno, moraju omogućavati mehaniku pokreta. Moderne uniforme moraju pružati određen nivo hidro i termozaštite, zaštite od vetra, moraju se izrađivati od nezapaljivih materijala koji ujedno moraju biti i veoma otporni na cepanje. U kategoriji interventnih uniformi, izuzev maskirnih, do nedavno su prednjačili modeli u tamnijim bojama, najčešće crnoj i tamnoplavoj. Kao osnovni argument u prilog ovoj praksi proizvođača govori psihološki efekat na okolinu, prvenstveno na osumnjičenog ili više njih. Ipak, dosta vremena je prošlo od poznate akcije upada elitnih britanskih „sasovaca” u Iransku ambasadu u Londonu, 5. maja 1980. godine, nakon koje su crne uniforme i gasne maske postale zaštitni znak ne samo britanskih, već i specijalaca svuda u svetu. U narednim godinama ovaj psihološki efekat je jenjavao, a pojavili su se i argumenti druge vrste koji su davali prednost drugim bojama za izradu interventnih uniformi. Jedan od osnovnih problema crne boje jeste što se na uređajima za noćno osmatranje vidi veoma jasno (kao bela ili bledosiva boja). Stoga proizvođači traže alternativne boje, pomoću kojih bi se ova negativna posledica crne boje ili prihvatljivo umanjila ili potpuno prevazišla, pa se danas mogu primetiti uniforme i kombinezoni u nijansama zelene, sive i zelenosive boje.

Maskirne uniforme izrađuju se u raznim maskirnim šarama radi stapanja sa okruženjem u kojem se izvode dejstva. Shodno tome, mogu se razlikovati urbane maskirne šare (na primer AT Digital), ruralne (na primer MarPat[8]), kao i one koje se izrađuju za vodeno okruženje.Takođe, danas postoji i nekoliko šara koje se smatraju univerzalnim, odnosno primenjivim u skoro svim uslovima, kao što je slučaj sa šarom „Multicam”, koja je u upotrebi, na primer, u elitnoj Upravi „A” ruske Federalne službe bezbednosti, zatim u američkim Navy SEAL[9] jedinicama, Specijalnoj jedinici policije-SJP Republike Srpske i brojnim drugim jedinicama za specijalne namene.

U kategoriju zaštitnih proizvoda mogu se uvrstiti i čizme, čija je osnovna svrha da štite stopala od spoljašnjih uslova – terenskih i klimatskih. Šare đonova dizajniraju se u zavisnosti od namene modela čizama, pa tako proizvođači najčešće nude modele predviđene za kretanje u ruralnoj sredini, odnosno urbanom okruženju. Veoma je važno da čizme omogućavaju sigurnu kretnju, imajući u vidu da prosečna oprema pripadnika antiterorističke grupe za potrebe intervencije može težiti i preko 10 kilograma.

Naoružanje

Specijalističko naoružanje pripadnika antiterorističkih grupa sastoji se od primarnog i sekundarnog naoružanja. Primarno je ono koje pripadnik prvenstveno koristi i najčešće se odnosi na vrstu pešadijskog na oružanja koje ja primenjivo u uslovima bliske borbe, a to su svakako automati, oružja za ličnu zaštitu ili jurišne puške/karabini, ali i borbene sačmarice. Ove poslednje su naročito korisne prilikom izvođenja upada u objekte zatvorenog tipa, kada je nužno izvršiti i „čišćenje” prostorija. Sekundarno ili rezervno naoružanje je ono čijoj upotrebi pripadnik pribegava kada iz nekog razloga nije u mogućnosti da koristi primarno oružje, na primer, usled ispražnjivanja okvira jurišne puške pripadnik odmah prelazi na upotrebu pištolja usled urgentnih okolnosti.

Dakle, sekundarno naoružanje najčešće podrazumeva poluautomatske ili, ređe, automatske pištolje u osnovnim pištoljskim kalibrima: 9x19 mm Parabellum/Luger, .40S&W, .45 ACP. Takođe, kao sekundarno naoružanje mogu se primetiti i oružja za ličnu zaštitu (engl. Personal Defence Weapon-PDW) koja se usled izražene kompaktnosti mogu smestiti u posebne futrole za spušteno nošenje[10].

Modeli oružja moraju biti provereno pouzdani, jer je to nužna pretpostavka u ostvarivanju prednosti u odnosu na osumnjičena lica, posebno ukoliko su naoružana. Jedna od pretpostavki pouzdanosti specijalističkog naoružanja, pored fabričkih konstrukcija, odnosi se i na valjano održavanje naoružanja, što ukazuje na značaj tehničarskih ili oružarskih grupa u okviru jedinica za specijalne namene.

Pored toga, okolnosti slučaja u kojima se izvodi intervencija uveliko diktiraju vrstu naoružanja, odnosno modele koji će biti upotrebljeni tom prilikom. Tako, na primer, ukoliko intervencija treba da se realizuje u urbanoj sredini, poželjno je da naoružanje bude izrazito kompaktnih dimenzija kako bi olakšalo taktičku kretnju i napredovanje pripadnika kroz uske hodnike i prostorije unutar objekata.

Karabin "Colt M-4 A-4" u kalibru 5,56 mm prilagođena potrebama bliske borbe
U ovim situacijama u praksi na globalnom nivou mogu se, kao najzastupljeniji, izdvojiti odlični modeli automata „Heckler & Koch MP5” u različitim modelima: „A2” sa fiksnim kundakom, „A3” sa izvlačećim kundakom, zatim modeli sa integrisanim prigušivačima pucnja „SD3”, „SD6”, svi u kalibru 9 milimetara. Pomenuti modeli serije „MP5”, tokom pet decenija postojanja, predstavljaju sam svetski vrh u kategoriji automata, pa gotovo i da ne postoji moderna jedinica za specijalne namene, a da ne raspolaže bar nekim od modela ove visokopouzdane serije. Ipak, i pored dokazane pouzdanosti rada i preciznosti paljbe[11], česte su situacije kada je pripadnicima antiterorističkih grupa potrebno oružje u većem kalibru, te se za primarno naoružanje biraju jurišne puške/karabini najčešće u kalibrima 5,56x45 mm NATO ili 7,62x39 mm. Ova praksa danas dobija brojne kritičare koji „stručno” obrazlažu da je pojavljivanje specijalaca opremljenih puškama „previše stresno za građane”, jer deluju „previše represivno” i tome slično, te da upotreba pištolja ili automata može biti „sasvim dovoljna”. Treba imati u vidu da pištolji, shodno svojim balističkim karakteristikama, mogu biti primenjivi u uslovima bliske borbe (na nekoliko desetina metara, s tim da je efikasni domet automata naravno veći od pištolja u istom kalibru), ali ne i u situacijama kada je meta zaklonjena ili i sama opremljena balističkom opremom. Puščani kalibri odlikuju se i većom probojnom i većom zaustavnom moći od pištoljskih, te su jača garancija specijalcima da će njihova paljba neutralizovati mete i situacijama kada je to nužno i u skladu sa pravnim propisima. Takođe, članovi organizovanih kriminalnih i terorističkih grupa su sve bolje opremljeni i naoružani, često i veoma kvalitetnim automatskim oružjem. U takvim situacijama potpuno je neracionalno da se specijalci naoružavaju kratkim oružjem, jer su tada osumnjičeni (ili više njih) u velikoj prednosti. Nažalost, u praksi postoji više primera kada pretnje nisu shvatane dovoljno ozbiljno i kada pripreme bezbednosnih snaga nisu bile temeljite. Svim tim slučajevima zajedničke su katastrofalne posledice. Prilikom napada u Francuskoj, konkretno u okviru talačke situacije u jednom supermarketu u Parizu, terorista – odrasli muškarac bio je naoružan jurišnom puškom sistema „kalašnjikov“, najverovatnije kalibra 7,62x39 milimetara. Prilikom izvođenja upada većina pripadnika antiterorističkih grupa francuske „RAID” bila je opremljena poluautomatskim pištoljima „Glock-17” kalibra 9 milimetara. U jednom momentu naoružani terorista se zaleteo na specijalce raspoređene na ulazu u supermarket. Na dostupnim snimcima jasno se može videti da paljba iz pištolja nije bila dovoljna da zaustavi teroristu u trku, koji je, srećom, udario u krilo ulaznih vrata i pao, pa je tek zatim neutralizovan.

Pripadnici antiterorističkih grupa mogu prilagođavati oružja svojim potrebama, odnosno potrebama uslova u kojima izvode intervencije, montiranjem taktičke opreme koja je u upotrebi u konkretnoj jedinici. Tako, na automatima, jurišnim puškama/karabinima, pa i sačmaricama vrlo često se mogu primetiti refleksni „red dot” ili holografski nišani koji u velikoj meri olakšavaju[12] i ubrzavaju markiranje i nišanjenje meta, odnosno daju bolju preglednost okoline strelcu. Nišani ove vrste predstavljaju standard u bolje opremljenim jedinicama, a najčešće se koriste modeli proizvođača „Aimpoint”, „Trijicon”, odnosno „EOTech”. Pomenuti nišani jesu neuveličavajući, a oslobođeni paralakse često se mogu kombinovati sa uveličavajućim nišanskim uređajima koji se postavljaju sa zadnje strane. Takođe, moguće ih je spustiti u stranu (takozvani „flip-to-side sights”), a veoma su korisni prilikom nišanjenja iza ugla ili zaklona. Pored ovih uređaja, oružja se mogu opremati i laserskim obeleživačima cilja, taktičkim lampama, vertikalnim drškama pothvata, zatim prigušivačima pucnja i drugom opremom.

Imajući u vidu delikatnost zadataka koji se poveravaju antiterorističkim grupama jedinica za specijalne namene jasno je da je iskusnim specijalcima potrebna i veoma pouzdana oprema kako bi njihove sposobnosti došle do izražaja onda kada je najpotrebnije.

Poruka da „boj ne bije svijetlo oružje no srce u junaka” aktuelna je i u današnje vreme. Međutim, ukoliko nadležni, uključujući komande jedinica za specijalne namene, dopuste da ih razvoj tehnike, a posebno razvoj i usložavanje bezbednosnih pretnji prestignu, postoji mogućnost da u konstantnom nadmetanju izgube prednost i postanu slabiji.

Objavljeno u "Vojnotehničkom glasniku", naučnom časopisu Ministarstva odbrane Republike Srbije, broj 4, oktobar-decembar 2015. godine.

[1] Borba protiv terorizma, uopšteno, podrazumeva skup taktičko-operativnih radnji, postupaka i akcija preventivnog (protivterorizam) i represivnog (antiterorizam) karaktera. Shodno tome, prve imaju za cilj prevenciju nastanka štetnih posledica terorističkih aktivnosti, dok su druge usmerene na saniranje nastalih posledica, odnosno sprečavanje njihovih eskalacija.
[2] Policijske jedinice najčešće su na nivou vodova ili četa. Sa druge strane, vojne jedinice mogu raspolagati borbenim kadrom i na nivou bataljona ili brigade, poput Specijalne brigade Vojske Srbije, ili Bataljona vojne policije specijalne namene „Kobre“.
[3] Pre kupovine opreme i/ili naoružanja, po pravilu, organizuje se nabavka radi testiranja. Ukoliko se predmeti testiranja pokažu kao dovoljno dobri prema standardima konkretne jedinice, donosi se odluka o nabavci određenog kontingenta.
[4] Zakonska je obaveza proizvođača balističke opreme da garantuju istaknuti nivo balističke i fragmentacione zaštite svojih proizvoda u okviru perioda garancije.
[5] Na primer, balistički šlem „M-05 S“ nacionalnog proizvođača „Mile Dragić“ obezbeđuje nivo balističke zaštite IIIA prema standardu NIJ STD 0106.01.
[6] Engl. Modular Lightweight Load-carrying Equipment.
[7] Štitnici za cevanice i nadlaktice najčešće se mogu upotrebiti kod pripadnika prilikom izvršavanja zadataka i dužnosti radi održavanja ili uspostavljanja narušenog javnog reda i mira, ređe prilikom izvođenja antiterorističkih akcija.
[8] Akronim od izraza „Marine Pattern“, koji označava digitalnu ruralnu maskirnu šaru, razvijenu za potrebe američkih marinaca.
[9] Akronim se vrlo često pogrešno prevodi kao „foka“ ili „foke“, zavisno od konteksta. Ipak, u pitanju je skraćenica od fraze „Sea, Air, Land”, kojom se označava da se ove elitne jedinice američke mornarice obučavaju da izvode dejstva u svim uslovima.
[10] Kao što je slučaj sa nemačkim oružjem „HK MP7“.
[11] Čemu doprinosi i paljba iz pozicije zabravljenog zatvarača, što je bilo veoma smelo rešenje u vreme kada je konstrukcija serije „MP5“ nastala.
[12] Zahvaljujući končanici koju projektuju diode ili laseri, strelac ne mora zatvarati drugo oko prilikom nišanjenja.

Tekst je autorsko delo administratora sajta. Tekst je u celini zaštićen autorskim pravima. Kopiranje ili preuzimanje na drugi način, bez dozvole administracije, podložno je tužbi.

© specijalne-jedinice.com | Sva prava zadržana | Pravila korišćenja