Žandarmerija Republike Srbije

Žandarmerija Republike Srbije danas predstavlja visokooperativnu organizacionu jedinicu srpske policije vojno-policijskog tipa. Usvajanjem novog Zakona o policiji ("Sl. glasnik RS", br. 6/2016), jedinica je dobila status posebne jedinice policije u okviru Direkcije policije.

OSNIVANJE I NAMENA


Amblem jedinice

Okončanjem oružanih sukoba na Kosovu i Metohiji tadašnje državno rukovodstvo uviđa da Posebne jedinice policije-PJP, usled nestalnog operativnog sastava, nisu bile u stanju da efikasno izvršavaju namenske zadatke. Posebne jedinice policije, organizovane u šest brigada, počev od 3. januara 1997. godine, nastavile su tradiciju Posebnih jedinica milicije, formiranih 1972. godine. Tokom 1997. takođe se obrazuju i Operativno-potražne grupe-OPG pri PJP, koje su, zahvaljujući naprednijoj obuci pripadnika i boljoj opremljenosti, namenjene bile za izvršavanje specifičnijih zadataka na Kosmetu. Dužnosti komandanta OPG obavljao je Goran Radosavljević "Guri". Izuzetni podvizi, zalaganja i požrtvovanost tokom oružanih sukoba na Kosovu i Metohiji izgradili su veliki ugled pripadnika Posebnih jedinica policije. I pored značajnog borbenog iskustva, ove brigade nisu zadovoljavale kriterijume operativnosti i efikasnosti, prvenstveno jer su tadašnji policijski službenici pozivani u PJP po potrebi, sa svojih redovnih zadataka i poslova.

S verom u Boga
za Krst Časni
i Majku Srbiju!
Upravo ova okolnost predstavljala je glavni razlog da se, nakon ukidanja PJP, juna 2001. godine formira profesionalna jedinica Žandarmerija, čija se namena prvenstveno odnosila na borbu protiv terorizma, odnosno suzbijanja narušavanja javnog reda i mira, te njihovog uspostavljanja kada su narušeni u većem obimu i/ili na većem području. Takođe, zamišljeno je da jedinica bude vojno-policijskog tipa, organizovana po teritorijalnim kriterijumima, što bi, uz posebnu obuku i opremljenost, trebalo da bude pretpostavka visoke operativnosti na teritoriji tadašnje države i pouzdanosti. Zalaganjem tadašnjeg ministra unutrašnjih poslova Dušana Mihajlovića, načelnika Resora javne bezbednosti Sretena Lukića, kao i, u to vreme, pukovnika policije Gorana Radosavljevića Gurija, realizovane su neophodne pripreme za formiranje moderne Žandarmerije. Pukovnik Radosavljević ujedno je bio i prvi komandant moderne Žandarmerije od 21. juna 2001. godine do 17. avgusta 2004. godine, kada dužnost komandanta preuzima Borivoje Tešić. Juna 2008. godine dužnosti komandanta jedinice preuzima Srđan Grekulović, a godinu dana kasnije na njegovo mesto dolazi pukovnik Bratislav Dikić. Početkom avgusta 2013. godine dužnosti komandanta preuzima pukovnik policije Milenko Božović koga marta 2015. godine nasleđuje pukovnik Goran Dragović, koji je prethodno obavljao dužnosti komandanta Protivterorističke jedinice-PTJ.

Izborom imena nove jedinice nastavljena je slavna tradicija srpskih ratnika, počev od davne 1860. godine kada je u Beogradu, ukazom kneza Mihajla, osnovana prva četa Žandarmerije namenjena za zadatke i poslove očuvanja javnog reda i mira u Beogradu. Prva četa brojala je 120 pešaka i 15 konjanika. Odanost zemlji i narodu kao i brojni podvizi generacija srpskih žandarma izgradili su časnu reputaciju jedinice, koja se nastavlja i danas.

Dokumentima o osnivanju utvrđena je i namena moderne Žandarmerije, a na osnovu detaljnog analiziranja tadašnjih bezbednosnih izazova u zemlji, kao i kapaciteta samog bezbednosnog sistema države. Tokom perioda operativnosti namena Žandarmerije nije se menjala u većem obimu, ali se do danas mogu primetiti izmene manjeg obima, shodno aktuelnim potrebama na terenu, kao i operativnim kapacitetima same jedinice. Pomenute izmene mogle bi se okarakterisati kao dodatna preciziranja namenskih zadataka, poslova i radnji, odnosno označavanje pojedinih aktivnosti kao primarnih. Uopšteno, Žandarmerija Republike Srbije danas je namenjena za izvršavanje operativno-taktičkih poslova, zadataka i radnji radi:

-efikasne borbe protiv terorizma na operativnom i taktičkom nivou, odnosno drugih vidova organizovanog kriminaliteta[1]
-obezbeđivanja javnog reda i mira, odnosno uspostavljanja i održavanja kada su narušeni u većem obimu i/ili na većem lokalitetu
-obavljanja ostalih policijskih poslova definisanih pozitivnopravnim propisima Republike Srbije



Imajući u vidu da Žandarmerija u svom sastavu objedivanja više organizacionih jedinica, treba istaći da ove, po pravilu, imaju preciznije definisane namene, a u okviru opšte namene jedinice. Tako, današnja Ronilačka jedinica svoje kapacitete fokusira na izvođenje specijalnih dejstava na svim vrstama vodenih površina, odnosno u svim vrstama vodenih okruženja, kao i na kopnenim površinama u blizini vodenih. Sa druge strane, specijalističke jedinice Žandarmerije posebno su obučene i opremljene za izvršavanje najsloženijih namenskih poslova i zadataka primarno na kopnu, poput realizacije visokorizičnih hapšenja[2], rešavanja talačkih situacija upadima u objekte svih vrsta i slično. Takođe, predviđeno je i da jedinice Žandarmerije, po potrebi na terenu[3], mogu pružati asistencije drugim organizacionim elementima jedinice, odnosno drugim organizacionim jedinicama Ministarstva unutrašnjih poslova i/ili Ministarstva odbrane Republike Srbije.

U skladu sa odredbama novog Zakona o policiji[4] Žandarmerija se angažuje na osnovu naredbe komandanta jedinice (ili zamenika), uz prethodno odobrenje direktora policije (ili zamenika)[5]. U izuzetnim okolnostima, kada se angažuje jedna ili više jedinica Žandarmerije u punom kapacitetu, naredba komandanta ili njegovog zamenika mora biti prethodno odobrena od strane direktora policije (ili zamenika), a uz saglasnost ministra unutrašnjih poslova (ili zamenika). Komandantov ili zamenikov predlog za angažovanje treba da sadrži bezbednosnu procenu konkretne situacije, kao i plan aktivnosti koje se planiraju preduzeti. U slučaju hitnosti, plan aktivnosti može biti dostavljen i naknadno, a najkasnije 24 sata nakon angažovanja.

ORGANIZACIJA

Crna beretka sa značkom kao simbol specijalističkih jedinica Žandarmerije Dvodelna uniforma sa digitalnom maskirnom šarom posebno dizajniranom za potrebe jedinice

Analizirajući tadašnje bezbednosne izazove na teritoriji tadašnje države odlučeno je da se Žandarmerija ustroji prema teritorijalnom kriterijumu, tako da u većim gradovima u zemlji budu raspoređeni operativno samostalni elementi jedinice. Odlučeno je da se organizuju operativni odredi u većim gradovima u zemlji-Beogradu, Novom Sadu, Kraljevu i Nišu.

Svaki od odreda angažovao se po principu mesne nadležnosti, a po potrebi mogao je pružiti asistenciju bilo kom odredu. Radi racionalizacije obavljanja svakodnevnih operativnih aktivnosti svaki od odreda imao je i svoj komandi element sa precizno određenim izvršnim ovlašćenjima, podređen glavnoj komandi jedinice, smeštenoj u Beogradu. Popunjavanjem radnih mesta utvrđenih prvobitnom sistematizacijom zamišljeno je da Žandarmerija postane visokooperativna profesionalna jedinica na državnoj teritoriji, što je u praksi ubrzo i postalo očigledno.

Prvobitni plan i program obuke instruktora, a potom i prvih generacija žandarma bio je veoma intenzivan i u teorijskom i u praktičnom segmentu, kako bi se racionalizovao vremenski period osposobljavanja jedinice za efikasno izvršavanje namenskih aktivnosti. Zahvaljujući veoma iskusnim i visokoobučenim profesionalcima u državi, prva faza plana realizovana je vrlo dobro, te se ostvarila mogućnost da se pri jedinici organizuju protivteroristički vodovi, kao prve specijalističke komponente pri svakom odredu Žandarmerije. Kadar se popunjavao najistaknutijim pripadnicima i starešinama. Plan i program aktivnosti, kao i oprema ovih vodova bili su specifični, a u skladu sa tadašnjim potrebama državnog bezbednosnog sistema i same jedinice. U narednom periodu, brojno stanje vodova se uvećava, te se ove formacije dižu na rang četa pri svakom odredu Žandarmerije. Takođe, prilagođavaju se planovi i programi obuka, a intenzivno se radi i na poboljšavanju specijalističke opreme i naoružanja.

Nakon ukidanja Jedinice za specijalne operacije, Ronilački centar uvrštava se u organizaciju Žandarmerije. Zahvaljujući odličnoj opremljenosti i obučenosti pripadnika centra, Žandarmerija dodatno uvećava operativnost. Ronilački centar JSO formiran je tokom 1997. godine, a danas je operativan kao Ronilačka jedinica Žandarmerije sa bazom u Beogradu. U svom operativnom elementu objedinjava tri specijalistička tima: ronilačko-interventni, ronilačko-potražni i nautički.

Dana 7. maja 2003. godine, odlukom ministra unutrašnjih poslova Dušana Mihajlovića, a na predlog tadašnjeg komandanta Žandarmerije Gorana Radosavljevića, u okviru Žandarmerije formirana je elitna Protivteroristička jedinica-PTJ, namenjena za izvršavanje najsloženijih namenskih zadataka i poslova, poput visokorizičnih hapšenja, rešavanja talačkih situacija i slično. Tokom aprila 2007. godine, odlukom Vlade Republike Srbije, a na predlog tadašnjeg ministra unutrašnjih poslova Dragana Jočića, PTJ je izdvojena iz sastava Žandarmerije i ustrojena kao samostalna organizaciona jedinica Direkcije policije.

Tokom 2005. godine operativnost jedinice se uvećava organizovanjem Jedinice za obezbeđivanje određenih ličnosti i objekata od posebnog značaja, koja, shodno svom nazivu, usmerava svoje kapacitete na zadatke i poslove bliske zaštite, odnosno aktivnosti fizičko-tehničkog obezbeđivanja.

Tokom 2006. godine pri odredima Žandarmerije organizuju se i grupe vodiča službenih pasa, isprva sa po šest pasa po grupi. Među posebno obučenim psima, koji asistiraju pri realizaciji namenskih zadataka i poslova, danas preovlađuju rase nemački ovčar, belgijski ovčar malinoa, rotvajler i labrador.



Sistematizacijom iz 2011. godine bio je ustrojen i Prvi odred za brze intervencije koji je objedinjavao tadašnje specijalističke čete svih odreda Žandarmerije zajedno sa Ronilačkim centrom Žandarmerije. Prvi odred dobio je i posebnu komandu, odgovornu komandi Žandarmerije u Beogradu, a dužnosti komandanta odreda obavljao je tada potpukovnik policije Vojkan Ivanović, iskusni starešina i, između ostalog, specijalista padobranstva sa preko 1000 skokova.

Sredinom 2013. godine izvršene su i manje promene u sistematizaciji jedinice: ukida se Prvi odred za brze intervencije i ustanovljava se Jedinica za protivteroristička dejstva-JPTD Žandarmerije koja, kao i 1. OBI, objedinjava četiri specijalističke čete, ali ne i Prvi ronilački centar. Poslednjom sistematizacijom jedinice Prvi ronilački centar menja naziv u Ronilačka jedinica Žandarmerije, podređen Komandi, a četiri jedinice za protivteroristička dejstva menjaju nazive u specijalističke jedinice, svaka operativna u okviru odreda Žandarmerije Republike Srbije.

AMBLEM I SLAVA JEDINICE

Amblem Žandarmerije Republike Srbije predstavljen je u obliku štita u čijem centru su motivi sunčeve svetlosti koja okružuje manji štit kružnog oblika u bojama državne zastave. U sredini manjeg štita, oko kojeg su ukrštena tri mača, predstavljena su četiri ocila, simbol srpske državnosti.



Svakog 28. juna obeležava se Dan Žandarmerije Republike Srbije, a negujući srpsku pravoslavnu tradiciju, jedinica proslavlja i svoju krsnu slavu Sveti velikomučenik knez Lazar-Vidovdan. Srpski srednjovekovni vlastelin, Lazar Hrebeljanović (oko 1329-1389) veoma je značajna ličnost srpske istorije. Sa titulom kneza, predvodio je srpsku vojsku u Boju na Kosovu na Vidovdan 28. juna 1389. protiv vojske turskog sultana Murata. Srpski knez je položio život u ovoj bici, a nakon smrti je proglašen za sveca. Tradicija Kosovskog boja veoma je važan deo srpskog folklora, kao i tradicije srpske Žandarmerije.

U skladu sa mogućnostima, obeležavanje Dana i slave jedinice organizuje se u svim jedinicama Žandarmerije. Tom prilikom se izvode srpski verski običaji u prisustvu crkvenih velikodostojnika, državnih rukovodilaca, starešina i pripadnika jedinice, kao i prijatelja iz zemlje, regiona i sveta, a često i taktičko-pokazne vežbe. Proslave su prilika i da se pomenu duga tradicija i podvizi srpske žandarmerije, poput događaja od 15. do 17. juna 1862. godine kada su mnogi srpski žandarmi položili živote u sukobima sa turskim vojnicima na platou Čukur česme i tokom bombardovanja Beograda koje je izvedeno u tom periodu. Takođe, od zaborava se čuvaju i životi i dela pripadnika moderne Žandarmerije koji su stradali tokom obavljanja službenih zadataka i poslova. Istovremeno, ističu se i ostvareni podvizi aktuelnih pripadnika, a najistaknutijim pojedincima se uručuju i prikladne nagrade i zahvalnice.

SELEKCIJA I OBUKA

Plan i program aktivnosti u vezi sa selekcijom i obukom kandidata, odnosno pripadnika, definišu se u skladu sa namenom i potrebama konkretne jedinice, a ovo prvenstveno zavisi od potreba nacionalnog bezbednosnog sistema u okviru kojeg je jedinica operativna. Radi efikasnog izvođenja namenskih aktivnosti Žandarmerija Republike Srbije izvodi obuku pripadnika u ruralnim i urbanim kopnenim uslovima, dok Ronilačka jedinica svoje aktivnosti primarno realizuje u vodenim okruženjima, odnosno kopnenim površinama u blizini voda. Tokom operativnosti moderne Žandarmerije, a zahvaljujući stručnim usavršavanjem pripadnika i starešina, kao i zalaganjima Komande, odnosno Ministarstva unutrašnjih poslova, plan i program aktivnosti su se često usložnjavali implementiranjem različitih iskustava i metoda, odnosno usavršavanjem postojećih.

Ustrojavanjem jedinice za radno mesto u operativnom elementu moderne Žandarmerije mogli su se isprva dobrovoljno prijaviti policijski službenici, ali i voljni civili. Kandidati su morali zadovoljiti norme pri psihofizičkim testiranjima, odnosno pri detaljnim bezbednosnim proverama ličnosti, da bi potom mogli biti pozvani na selektivnu obuku koja je isprva trajala tri nedelje i izvodila se u centrima za obuku u zemlji. Plan i program obuke izvođeni su po uzoru na jedinice slične namene iz inostranstva, a prema lokalnom iskustvu, kao i potrebama same jedinice, odnosno tadašnjeg bezbednosnog sistema države. Dril je bio osmišljen da kandidate slabijeg karaktera odgovori od želje za radnim mestom u jedinici ovog tipa. Stoga, kandidati bi konstantno bili izlagani psihofizičkim naporima i proverama različitih vrsta. Istovremeno, tok drila imao je za cilj i da razvija osećaj pripadnosti jedinici, kao i zajedništva i timskog rada među kandidatima, a kasnije i pripadnicima jedinice. Odustajanje kandidata tokom selekcije postavljeno je kao dobrovoljno, što je praksa koja važi i danas[6].

Nakon selekcije i prijema prvih žandarma u odrede jedinice, ostvario se uslov za izdvajanje najsposobnijih pripadnika i njihovo dalje profesionalno usavršavanje. Rukovodstvo jedinice, uz odobrenje nadležnog ministarstva, odlučilo je da se pri svakom odredu u zemlji oformi i protivteroristički vod, što je ujedno predstavljao i temelj specijalističke komponente Žandarmerije Republike Srbije. Aktivnosti tadašnjih protivterorističkih jedinica realizovale su se u ruralnim uslovima najčešće, s akcentom na izučavanje i uvežbavanje taktike specijalnih dejstava u okviru manjih taktičkih formacija. Intenzivno se izučavala topografija, s elementima preživljavanja u prirodi u svim klimatskim uslovima, zatim taktička kretnja u paru, odeljenju, grupi, radnje izviđanja, postavljanja zasede, opkoljavanja i uništavanja neprijateljskih položaja i tome slično.



Danas se u okviru opšteg plana i programa obuke pripadnika Žandarmerije mogu razlikovati plan i program predviđen za pripadnike „redovne“ Žandarmerije, kao i plan i program predviđen za pripadnike specijalističkih jedinica. Na konkurs za radno mesto u Žandarmeriji Republike Srbije danas se mogu prijaviti službenici Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srbije sa minimum dve godine rada sa statusom ovlašćenog službenog lica. Operativni kadar specijalističkih jedinica Žandarmerije, po pravilu, popunjava se najboljim kandidatima iz Žandarmerije.

Voljni kandidati iz organizacionih jedinica MUP prilikom prijavljivanja podnose i dokumenta kojima se potvrđuje njihov identitet, postojanje radnog odnosa pri ministarsvu sa statusom ovlašćenog službenog lica, potvrdu o neosuđivanosti (postavljena ekstenzivno što znači da se zahteva kako krivična neosuđivanost i trenutno neučestvovanje u krivičnom postupku u svojstvu optuženog kandidata, tako i članova njegove uže porodice) i slično.
Bezbednosnu proveru svakog kandidata, po pravilu, realizuju oficiri zaduženi za bezbednost i zakonitost. Kandidati koji zadovolje bezbednosne kriterijume kao i potonje psihofizičke provere pozivaju se na selektivnu obuku koja se izvodi u centrima u zemlji, poput onih u Mitrovom Polju, Petrovom Selu, na Goču i drugih. Tokom selekcije kandidati se izlažu maksimalnim psihofizičkim naporima, što ima za cilj da testira njihovu volju i motivaciju da postanu deo srpske žandarmerije. Suočeni sa maksimalnim radom, minimalnim odmorom i nedostatkom komforizma mnogi kandidati odlučuju da odustanu. O zdravlju kandidata sve vreme brine grupa lekara koja može predložiti instruktorima da udalje kandidate za koje procene da im je zdravlje iz nekog razloga narušeno. Metode kojima se instruktori služe nisu nimalo prijatne, ali ni na koji način ne vređaju ljudsko dostojanstvo, odnosno ličnost kandidata, što je standard od kojeg se ni u jednom momentu ne odstupa. Jedinici su potrebni najsposobniji i najspremniji pojedinci, stoga se pomno prate i individualni rezultati svakog kandidata, karakterne osobine koje demonstrira pri stresnim situacija i izvršavanju naređenja, kao i njegov osećaj za timski rad i zalaganje u grupi. Dnevne aktivnosti podrazumevaju vežbe snage poput čučnjeva, sklekova, trbušnjaka i sl, različite zadatke na terenu kao i elemente osnovne pešadijske obuke. Kandidati izučavanju upotrebu opreme i naoružanja kojima Žandarmerija raspolaže, a svaki kandidat duži automatsku pušku „Zastava M-70 AB1“ ili „AB2“ u 7,62x39 mm, poluautomatski pištolj „CZ-99“ u 9 mm, kao i druge elemente ličnog borbenog kompleta i opreme, poput maskirne uniforme ili kombinezona, taktičkog prsluka, balističkog šlema i sl. Najviše vremena prilikom selekcije kandidati provode upravo upotrebom ove opreme. Pred završetak selektivne obuke zbrajaju se rezultati svakog kandidata, a instruktorski tim donosi odluku da li kandidat zadovoljava standarde jedinice ili ne. U slučaju pozitivne odluke, kandidatu se u narednom periodu uručuje rešenje o zaposlenju pri Žandarmeriji Republike Srbije, te novi pripadnik nastavlja sa stručnim osposobljavanjem za izvršavanje namenskih zadataka i poslova pri nekom od odreda Žandarmerije[7] . U ovom periodu novi pripadnici intenzivno dižu fizičku spremu, a fizička obuka podrazumeva i izučavanje tehnika samoodbrane, tehnika koje se upotrebljavaju prilikom stavljanja lica pod kontrolu i hapšenja, kao i metode savladavanja horizontalnih i vertikalnih prepreka različitih vrsta. Pored toga, novi pripadnici intenzivno izučavaju i usavršavaju radnje upotrebe, rukovanja, održavanja vatrenog oružja[8] koje je na zaduženju u jedinici i druge opreme, odnosno vozila kojima jedinica raspolaže. Teorijska obuka obuhvata nekoliko segmenata, poput naoružanja, pravnih propisa, sa akcentom na vrste službenih ovlašćenja, sredstava prinude kao i uslova i načina njihove dozvoljene primene i sl. Veoma važan segment jeste i izučavanje taktike koja se primenjuje prilikom izvršavanja namenskih aktivnosti. U okviru taktičke obuke, izučavanje različitih dejstava, po pravilu, počinje teorijskim predavanjem, a zatim se prelazi na uvežbavanje najjednostavnijih radnji i procedura, pa potom složenijih. Popunjavanje operativnih kadrova specijalističkih jedinica, po pravilu, vrši se selekcijom kandidata iz „redovnog“ dela jedinice. Žandarmi sa istaknutim profesionalnim rezultatima prijavluju se dobrovoljno. Tok selekcije žandarma za radno mesto u elitnom delu jedinice sličan je selekciji koja se izvodi za prijem u Žandarmeriju, samo su norme strože, jer se određen nivo znanja i veština već pretpostavlja. Pretpostavljajući profesionalnu osposobljenost određenog nivoa, instruktori ovim kandidatima zadaju veoma složene zadatke i poslove, odnosno izlažu ih intenzivnijim naporima. Velika pažnja obraća se na reakcije u stresnim situcijama koje instruktori kreiraju, a od kandidata se očekuje da pokažu karakterne osobine koje bi prilikom realnih angažovanja bile pretpostavka valjanog postupanja i efikasne realizacije. Stoga su osmišljene različite metode kojima se proveravaju hrabrost, odlučnost, preduzimljivost, vladanje emocijama i sl. Istovremeno, proverava se i nivo vatrene obuke prijavljenih žandarma, kao i poznavanje taktike. Kandidatima se na strelištima i na terenu zadaju složene taktičke situacije u kojima moraju primeniti više metoda i znanja radi uspešne realizacije, kako individualno, tako i u parovima, grupama i timovima. U okviru vatrene i obuke iz naoružanja žandarmi se upoznavaju sa elementima specijalističke opreme i naoružanja, poput karabina „Colt M-4 A-4 Commando“, koji su osnovno primarno naoružanje na zaduženju u kalibru 5,56 mm u specijalističkim jedinicama, a intenzivno se izvodi i obuka iz taktike specijalnih dejstava sa praktičnim primenama i proverama u dnevnim i noćnim uslovima, u urbanim i u ruralnim sredinama. Primanje novog kadra u specijalističke jedinice realizuje se po istom mehanizmu kao i prilikom prijema u Žandarmeriju.



Po raspoređivanju, žandarmi pri elitnim jedinicama intenzivno rade na dizanju stručne osposobljenosti. Specijalna fizička obuka ovde podrazumeva i intenzivnije izučavanje borilačkih veština poput džudoa, aikidoa, boksa i drugih. Dodatno, radi se i na dizanju fizičke snage, kao i aerobnog kapaciteta svakog pripadnika, te je svakodnevni fizički trening takođe obavezna radna aktivnost. Dalje, alpinistička obuka je obavezna za sve pripadnike specijalističkih jedinica i izvodi se i u urbanim i u ruralnim uslovima. Značaj alpinističke obuke nije samo u dizanju stručne osposobljenosti pripadnika, već i u jačanju njihovog karaktera, pre svega samopouzdanja, hrabrosti i odlučnosti. Zahvaljujući zalaganjima rukovodstva jedinice i Ministarstva unutrašnjih poslova, deo obuke pripadnika realizuje se i u saradnji sa instruktorima iz inostranstva, pa tako jedinica održava dobre odnose sa instruktorima iz Izraela. Pripadnici koji pokažu zapažene rezultate odnosno interesovanja u pojedinim segmentima obuke mogu se, u skladu sa mogućnostima i potrebama, uputiti na stručna usavršavanja u zemlji i inostranstvu, a radi sticanja zvanja specijalista. Tako, specijalističke jedinice u svom sastavu imaju i specijaliste snajperizma, specijaliste za pronalaženje i rukovanje neeksplodiranim ubojitim sredstvima-NUS, odnosno minsko-eksplozivnim sredstvima-MES, vodiče službenih pasa i druge. U prethodnom periodu bio je izrađen i plan i program osnovne padobranske obuke pripadnika, ali nije realizovan. Ipak, jedinice imaju i pripadnike sa padobranskim zvanjima, ostvarena privatno, ili u okviru drugih organizacionih jedinica.

Veliki značaj za obuku žandarma ima i centar za obuku u Kuli, koji je nakon raspuštanja Jedinice za specijalne operacije-JSO preuzela Žandarmerija. Zahvaljujući dobroj opremljenosti centra, pripadnici mogu izučavati i uvežbavati urbanu alpinističku obuku, dok se na poligonima i strelištima različitih tipova izvodi vatrena obuka, kao i napredna taktička obuka. Kapaciteti centra omogućavaju i uvežbavanje specijalnih dejstava.

NAORUŽANJE I OPREMA

Balistički šlem "CGF Gallet S.A." "Plate Carrier" prsluk sa "MOLLE" sistemom

Naoružanje i oprema na zaduženju u jedinicama Žandarmerije prilagođeni su potrebama namenskih zadataka i poslova. U upotrebi su modeli nacionalnih i proizvođača iz inostranstva, uz primetnu tendenciju da u svakoj kategoriji pešadijskog naoružanja i opreme budu zastupljeni i modeli nacionalne namenske industrije. Nabavke se realizuju odlukom Komande i u dogovoru sa rukovodstvom Ministarstva unutrašnjih poslova, a shodno potrebama jedinice i ustupljenim resursima. Imajući u vidu da se izvršavanje najsloženijih namenskih aktivnosti, po pravilu, poverava specijalističkim jedinicama Žandarmerije, posebna pažnja posvećuje se njihovom valjanom opremanju, a manji broj operativaca ovih jedinica omogućio je i realizacije nabavki kontingenata veoma kvalitetne opreme iz inostranstva.

U kategoriji poluautomatskih pištolja osnovni modeli na zaduženju su „CZ-99“ u kalibru 9 mm, nacionalnog proizvođača „Zastava oružje“. Jedinice takođe raspolažu i modelima serije „CZ-999“ u istom kalibru, koje nacionalni proizvođač izrađuje za potrebe jedinica za specijalne namene. Veoma uočljiva razlika u odnosu na seriju „99“ je i šina na prednjoj strani rama ispod cevi, koja omogućava montiranje uređaja koji pružaju osvetljavanje u uslovima smanjene vidljivosti i/ili obeležavanje cilja laserskom tačkom ili snopom svetlosti. Za potrebe specijalističkih jedinica nabavljeni su i austrijski „Glock-17 Gen 3“ u kalibru 9x19 mm Parabellum. Jedinice raspolažu i određenim kontingentom švajcarskih "SIG Sauer P-220" u kalibru 9x19 mm Parabellum, a za potrebe obuke pripadnika upotrebljavaju se i revolveri "Amadeo Rosi", "Smith&Wesson" i drugi. Radi spuštenog nošenja pištolja pripadnicima su na raspolaganju futrole proizvođača „Mile Dragić“ u crnoj boji, ili maskirnoj šari po principu „Woodland“, a pripadnici elitnih jedinica Žandarmerije duže i futrole „BLACKHAWK! Serpa Tactical Level 2“ i novije "Level 3" u crnoj boji. Imajući u vidu individualne afinitete pripadnika starešine dozvoljavaju određene modifikacije ličnog naoružanja, poput montiranja različitih tipova mehaničkih i refleksnih nišana, taktičkih lampi, modifikacije rukohvata i tome slično.
U kategoriji automata (engl. Submachine Gun) osnovni modeli u upotrebi jesu „HK-MP 5“ u različitim varijantama. Jedinica raspolaže modelima „A2“ sa fiksnim kundakom, zatim „A3“ sa teleskopskim, kao i modelima sa integrisanim prigušivačem pucnja „SD3“, odnosno skraćenim varijantama „MP-5 K“, svi u kalibru 9 mm Parabellum. Za potrebe specijalističkih jedinica nabavljeni su različiti dodaci kojima se pomenuti modeli mogu prilagođavati različitim potrebama na terenu. Tako, na prednji deo mogu se postaviti nosači standardnih „Picatinny“ šina proizvođača „UTG“ od kojeg su nabavljene i vertikalne drške pothvata, kao i ergonomske obloge pothvata koje se montiraju na nosače šina i omogućavaju udobniji pothvat oružja. Taktičke lampe na zaduženju potpisuju različiti proizvođači, a za potrebe jedinice nabavljeni su modeli koji daju svetlost bele boje. Efikasnosti prilikom upotrebe svakako doprinose i refleksni nišani „Aimpoint CompM3“, odnosno laserski obeleživači cilja crvenog svetlosnog snopa. U upotrebi su i modeli „Zastava M-92“, rađeni po sistemu „Kalašnjikov“, u puščanom kalibru 7,62x39 mm, koje proizvođač „Zastava oružje“ ipak označava kao automate. U kategoriji oružja za ličnu zaštitu (engl. Personal Defense Weapon-PDW) zastupljeni su modeli nacionalnog proizvođača „Zastava M-84 A Škorpion“ u specifičnom kalibru 7,65x17 mm.

Kada je reč o primarnom naoružanju, na zaduženju je više modela, uglavnom po sistemu „Kalašnjikov“. Žandarmima su na raspolaganju modeli u 7,62x39 mm „Zastava M-70 AB1“ sa fiksnim i „M-70 AB2“ sa preklapajućim kundakom i kompaktnijim dimenzijama u odnosu na prethodnu seriju. Takođe, jedinice Žandarmerije raspolažu i puškama „Zastava M-70 ABX“ koje su posebno dorađene za potrebe jedinica za specijalne namene. Modeli pomenute serije opremljeni su standardnim šinama postavljenim po sistemu 12-3-6-9, a za potrebe jedinice zadužuju se u konfiguraciji sa „red dot“ nišanom proizvođača „UTG“ i vertikalnom drškom pothvata nacionalnog proizvođača. Vrlo često, pripadnici montiraju i teleskopske kundake „Magpul“. Nacionalni proizvođač „Zastava oružje“ potpisuje i seriju pušaka „M-21“ po sistemu „Kalašnjikov“ ali u kalibru 5,56 mm. Pomenuta serija razvijena je u okviru projekta nacionalne namenske industrije „Vojnik 21“, a u jedinicama Žandarmerije na zaduženju su uglavnom modeli „M-21 S“, konstruisani za potrebe jedinica za specijalne namene. U upotrebi su i kvalitetne istočnonemačke puške „AK-47“ u kalibru 7,62x39 mm, sa fiksnim kundakom, odličnim balanskom i veoma prihvatljivom masom, što su pozitivne osobine sa aspekta taktičko-borbene upotrebe oružja. Jedinice raspolažu i potcevnim bacačima granata 40 mm nacionalnog proizvođača „Zastava oružje“, a koji su konstruisani prema ruskim sistemima. Specijalističke jedinice Žandarmerije od 2007. godine raspolažu značajnim kontingentom veoma kvalitetnih karabina „Colt M-4 A-4 Commando“ u kalibru 5,56x45 mm NATO. Za kontingent ovih pušaka nabavljeni su nosači „Picatinny“ šina proizvođača „CAA“ i „UTG“, kao i „red dot“ nišani „Aimpoint CompM3“. Takođe, svi karabini su opremljeni i ergonomskim jurišnim rukohvatom „CAA FGA“, sa adaptiranom taktičkom lampom tipa "CAA TC1".



Za potrebe bliske borbe, posebno prilikom upada u objekte i čišćenja prostorija, upotrebljavaju se borbene sačmarice nacionalnog proizvođača „Zastava oružje“, a jedinice raspolažu i određenim kontingentom sačmarica „Remington 887 Nitro Mag Тасtical“ u kalibru 12, a kapaciteta 7+1.

Za potrebe preciznog gađanja pripadnici Žandarmerije Republike Srbije upotrebljavaju poluautomatske puške “Zastava M-76” u 7,92x57 mm, kao i “Zastava M-91” u 7,62x54 R, koje je nacionalni proizvođač konstruisao po uzoru na sistem „Kalašnjikov“. Takođe, jedinice raspolažu i određenim kontingentom pušaka „HK G-3“ u poluautomatskim varijantama. Za dejstva po udaljenim individualnim ciljevima, ciljevima iza zaklona ili lakooklopljenim ciljevima mogu se upotrebiti antimaterijalne puške „Zastava M-93 Crna strela“ u kalibru 12,7x108 mm, sa sistemom manuelnog repetiranja. Za potrebe specijalističkih jedinica nabavljene su poluautomatske puške „SIG Sauer 716 Precision Marksman“ u kalibru 7,62x51 mm NATO. U konfiguraciji sa optiškim nišanima „KAHLES“ mogu se efikasno upotrebiti na srednjim distancama. Na zaduženju su i odlične puške „Steyr Tactical Elite“ u kalibru .308 Winchester sa sistemom manuelnog repetiranja. Optički nišani tipa „KAHLES“ se montiraju na kvalitetne nosače „Milmont“. Specijalističke jedinice takođe raspolažu i određenim kontingentom poluautomatskih antimaterijalnih pušaka „Barrett M-82 A1“ sa optikom „Swarovski 10x42“ u kalibru 12,7x99 mm NATO (.50 BMG). Pored ovih modela, u upotrebi su i "bullpup" verzije "Barrett M-95" u istom kalibru, sa optikom "Bausch&Lomb 10x40".

U kategoriju sredstava za podršku svrstavaju se laki mitraljezi „Zastava M-84“ u kalibru 7,62x54 R, nacionalnog proizvođača „Zastava oružje“, koji su se pokazali kao izuzetno pouzdani u svim klimatsko-terenskim uslovima. U upotrebi su i teški mitraljezi „Browning“ u kalibru .50 BMG, a jedinice raspolažu i automatskim bacačima granata "Zastava M-93" u kalibru 30 mm, nacionalnog proizvođača. Po potrebi mogu se montirati i na specijalizovana vozila ili plovila kojima jedinice raspolažu.

Prilikom intervencija ili izvođenja obuke na plovilima, odnosno prilikom izvođenja alpinističke obuke za potrebe zaštite glave od posledica mehaničkih udaraca mogu se upotrebiti kacige „Jobe“. Balistička zaštita glave ostvaruje se upotrebom šlemova „MD-97“ u modelima „S“ i „P“, PASGT dizajna. Prema tvrdnjama nacionalnog proizvođača šlemovi obezbeđuju nivo zaštite IIIA, prema standardu NIJ STD 0106.01. Za potrebe specijalističkih jedinica Žandarmerije nabavljeni su kvalitetni šlemovi "CGF Gallet S.A." u crnoj, matiranoj boji.



Za potrebe intervencija pripadnici duže nekoliko dvodelnih uniformi i kombinezona. Tako, za potrebe izvršavanja namenskih aktivnosti u urbanoj sredini pripadnici oblače dvodelne uniforme proizvođača „Mile Dragić“ u urbanoj digitalnoj maskirnoj šari rađenoj po uzoru na američki „AT Digital“ i u kroju „Tactical One“. Za potrebe prilagođavanja ruralnom okruženju pripadnici upotrebljavaju dvodelne uniforme istog proizvođača i u istom kroju, sa digitalnom maskirnom šarom koju je proizvođač posebno razvio za potrebe Žandarmerije Republike Srbije. Pomenuta šara vizuelno podseća na američki „MARPAT“. Jedinice raspolažu i određenom količinom dvodelnih uniformi i kombinezona nacionalnog proizvođača u šari „Woodland“ koje se danas koriste uglavnom za potrebe selektivne obuke kandidata, ređe prilikom izvršavanja namenskih aktivnosti. Specijalističke jedinice Žandarmerije mogu se prepoznati i po dvodelnim crnim uniformama „Mile Dragić Tactical One“, kao i modelima nacionalnog proizvođača "Jumko A.D.", takođe u crnoj boji.

Preko uniformi pripadnici za potrebe intervencija oblače prsluke različite namene. Tako, prilikom izvršavanja zadataka i poslova u vezi sa javnim redom i mirom žandarmi oblače crne anti-trauma prsluke proizvođača „Mile Dragić“, a zaštitni komplet ovom prilikom čine i kaciga sa zaštitnim vizirom, kao i štitnici za nadlaktice i potkolenice. Individualna, ali i grupna zaštita[9] pripadnika dodatno se uvećava i providnim lakim štitovima koji se izrađuju od posebnih kompozitnih materijala. Balistička zaštita torzoa ostvaruje se balističkim prslucima proizvođača „Mile Dragić“ koji se nabavljaju u crnoj boji, ili maskirnoj šari rađenoj po uzoru na „Woodland“ šablon. Zahvaljujući „MOLLE“ sistemu gurtni na prsluke se mogu montirati futrole i torbice različitih namena.

Taktički opasači crne boje nabavljaju se od proizvođača „Mile Dragić“. Podesivi su po dužini, a kopčanje se realizuje plastičnom kopčom sa sistemom dvostrukog osiguravanja. Štitnici za kolena i laktove, kao i taktičke rukavice i taktičke naočare nabavljaju se od različitih proizvođača, kao što su "Mil-Tec", "ESS", "Revision", "BLACKHAWK!", "5.11", a shodno ličnim željama, pripadnici opremu ove vrste često nabavljaju i privatno.

Interventna oprema pripadnika kompletira se čizmama različitih proizvođača, a najzastupljeniji su modeli „Mile Dragić“, kao i „Magnum Spider Urban“ u različitim modelima.

Jedinice Žandarmerije raspolažu pouzdanim terenskim vozilima različitih namena. Za prevoz ljudstva i opreme upotrebljavaju se različita kombi vozila, kao i terenski džipovi poput "Land Rover Defender“ i specifična terenska vozila „kvadovi“. Potrebama jedinice prilagođena su borbeno-oklopna vozila pešadije, proizvodi nacionalne namenske industrije, „M-86“, kao i „Lazar 2“ u različitim konfiguracijama. Konstrukcije višenamenskih oklopnih vozila "Lazar 2", 8x8, nacionalnog proizvođača „Jugoimport SDPR“ predstavljaju kombinaciju MRAP (engl. Minе Rеssistant Ambush Protеctеd Vеhiclе) i vozila klasе MRAV (engl. Multi Purposе Armorеd Vеhiclе), a transportni kapacitet ljudstva ograničen je na 12 službenika, dok je maksimalna brzina vozila na putu 110 km/h. Jedinice Žandarmerije su sredinom 2016. godine pojačane i novim borbeno-oklopnim vozilima "M-11" proizvođača "Jugoimport SDPR". Ova vozila mogu se efikasno upotrebljavati prilikom izvršavanja borbenih zadataka, kao i zadataka i poslova obezbeđivanja ili uspostavljanja narušenog javnog reda i mira. Kapacitet posade ograničen je na 8 članova, od kojih su četiri označena kao stalna. Osnovno naoružanje vozila čini daljinski upravljana borbena stanica sa mitraljezom kalibra 12,7 mm (efektivnog dometa do 1500 metara na ciljeve u vazduhu i do 2000 metara na zemljane ciljeve) i sistemom za upravljanje vatrom koji čine TV kamera sa opcijom zumiranja slike, termovizijska kamera kao i laserski daljinometar. Maksimalna brzina vozila na putu iznosi 100 km/h. Brzo izlaženje na mesto krizne situacije može se ostvariti i upotrebom helikoptera[10] Helikopterske jedinice MUP tipa „BELL 212“ i „BELL 206“.

SARADNJA SA DRUGIM JEDINICAMA

Deo aktivnosti iz plana i programa obuke pripadnika Žandarmerije realizuje se u saradnji sa policijskim i vojnim jedinicama iz Republike Srbije i inostranstva. Ove aktivnosti podrazumevaju učestvovanje u združenim taktičkim vežbama i bezbednosnim seminarima, pružanje stručne asistencije u obučavanju pripadnika jedinica iz zemalja sa kojima Republika Srbija ostvaruje prijateljske političke odnose i saradnju, kao i izvođenje aktivnosti u zemlji, uz asistenciju pripadnika i/ili instruktora iz inostranstva.



U Republici Srbiji Žandarmerija ostvaruje odličnu saradnju sa svim jedinicama policije i vojske kroz združene taktičko-pokazne vežbe, seminare ali i zajedničko izvršavanje određenih zadataka i poslova na terenu, posebno u Kopnenoj zoni bezbednosti na jugu Srbije. Sa kolegama iz regiona srpski žandarmi imaju prilike da razmenjuju znanja i iskustva na združenim međunarodnim seminarima koji se na prostoru bivše Jugoslavije organizuju svake godine, a intenzivnija saradnja održava se sa Specijalnom jedinicom policije-SJP MUP R. Srpske, kao i crnogorskom Posebnom jedinicom policije-PJP, odnosno Specijalnom antiterorističkom jedinicom-SAJ.

Žandarmerija Republike Srbije održava i odlične odnose sa instruktorima iz Izraela, zatim kolegama iz Portugala, Francuske, Rumunije, Alžira, Jordana, a zahvaljujući zalaganjima državnog rukovodstva srpski žandarmi će imati priliku da u budućnosti sarađuju i sa pripadnicima ruskog specnaza.

[1] Prema prihvaćenim kriminalističkim teorijama moderni terorizam smatra se modalitetom organizovanog kriminaliteta.
[2] Visokorizična hapšenja podrazumevaju krizne situacije u kojima se, na osnovu prikupljenih i obrađenih informacija, proceni da se očekuje aktivan otpor osumnjičenog lica, ili više njih, a upotrebom fizičke sile, hladnog ili vatrenog oružja, odnosno opasnog oruđa i sl.
[3] Na kopnenom i vodenom području koje je definisano i priznato kao teritorija Republike Srbije.
[4] Član 23, stav. 4,5. i 6.
[5] Komandant ili zamenik pismeno o angažovanju jedinica Žandarmerije podnose direktoru policije u formi predloga.
[6] Moguće je, u slučaju težih povreda pravila i običaja ponašanja obaveznih za kandidate, ili u slučaju narušavanja zdravlja i sl, da kandidat bude udaljen sa selekcije odlukom instruktora koji izvode konkretnu selektivnu obuku.
[7] Radi racionalizacije raspolaganja resursima, novi pripadnici se najčešće raspoređuju u odred koji je najbliži mestu njihovog prebivališta ili boravišta.
[8] Poseban akcenat stavlja se na usvajanje i praktičnu primenu principa bezbednog rukovanja vatrenim oružjem.
[9] Prilikom organizovanja pripadnika u različite formacije.
[10] Pripadnici specijalističkih jedinica Žandarmerije obučeni su i za izvođenje tehnika vertikalnog desantiranja poput brzog spuštanja konopcem (engl. Fast Rope), ili alpinističkim užetom (engl. Rappelling), kao i za zadatke osmatranja i pružanja podrške iz vazduha.

Tekst je autorsko delo administratora sajta. Tekst je u celini zaštićen autorskim pravima. Kopiranje ili preuzimanje na drugi način, bez dozvole administracije, podložno je tužbi.

Srpske jedinice:

SAJ

Žandarmerija

BVP s/n "Kobre"

Specijalna brigada

PTJ
© specijalne-jedinice.com | Sva prava zadržana | Pravila korišćenja